وبسایت شخصی محمدرضا خانی

قَالَ مَولَانَا  أَبِو جَعْفَر (عَلَیهِ السَّلَام): رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْيَا أَمْرَنَا

کلاس علوم حدیث – جلسه ۳ – حدیث در مقاطع مختلف: از بعث تا هجرت و از هجرت تا شهادت + جزوه

علوم حدیث - کلاس علوم حدیث

صوت این جلسه:

جزوه این جلسه:

حدیث در مقطع های مختلف:

از آن جهت که در تعریف روایت گفته شد که روایت قول فعل و تقریر معصوم است آشکار می شود که با رسالت رسول اکرم اولین دوره حدیثی نیر حیات خود را شروع می کند بنا بر این تاریخ حدیث را می توان از زمان بعثت رسول اکرم شروع کرد.

اینک به برسی دوره های حدیثی از بعثت به بعد می پردازیم.

۱- از اول اسلام تا هجرت پیامبر دوره ای به مدت ۱۳ سال:

در بین احادیث رسول اکرم کمتر روایتی از آن بزرگوار به چشم می خورد که مربوط به این ۱۳ سال باشد. اگرچه ما از روایات این مقطع نیز بی نصیب نیستیم.

دلیل این مطلب یکی از موارد زیر می تواند باشد:

الف: بیشترین همت مسلمانان در این دوره به آشنایی با اصل اسلام و مقابله با کفار بود.

ب: مسلمانان در نقل روایات پیامبر از آزادی لازم برخوردار نبودند، برهه ای در خفا ، برهه ای در هجرت به حبشه و برهه ای در شعب ابی طالب و دیگر مشکلات از این قبیل به سر می بردند. به همین جهت توجه آنچنانی به ثبت و ضبط روایات در بین مسلمانان دیده نمیشود.

ج: تعداد مسلمانان آنقدر زیاد نبود تا آنکه اطراف پیامبر را گرفته و احادیث را نقل کنند.

د: در بین مسلمانان کمتر کسی بود که خواندن و نوشتن را فرا گرفته باشد تا آنکه بتواند روایات را بنویسد و به آیندگان انتقال بدهد.

۲- از اول هجرت تا سال ۱۱ هجری شهادت رسول اکرم دوره ای به مدت ۱۱ سال:

در این دوره تقریبا مشکلات فوق یاقت نمی شود و قابلیت ثبت و ضبط احادیث در مسلمانان یافت می شود. و خوشبختانه احادیث زیادی هم از رسول خدا به ثبت رسید، حتی اصحاب از ریز ترین حالات رسول خدا و فرمایشات ایشان را هم ثبت می کردند و اینکه روایات به ثبت می رسید دلیل های مختلفی می تواند داشته باشد که مهمترین دلیل اهتمام خود رسول خدا به نقل و کتابت احادیث می تواند باشد و ما چند روایت را خدمت عزیزان نقل میکنیم:

روایات پیامبر در رابطه با سفارش بر نقل روایت:

الف: حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِی مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِیمَ الْمَرْوَزِیُّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله)‏: مَنْ حَفِظَ مِنْ‏ أُمَّتِی‏ أَرْبَعِینَ حَدِیثاً مِمَّا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ مِنْ أَمْرِ دِینِهِمْ بَعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَهِ فَقِیهاً عَالِماً.[۱]

پیامبر (صلی الله علیه و آله)‏ فرمود: از میان امّت من هر کس چهل حدیث از احادیثى که مردم در دین خود به آن نیازمندند حفظ کند، خداوند او را در روز قیامت فقیه و عالم محشور خواهد ساخت.

ب: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)‏ در پایان خطبه حجه الوداع فرمودند:  فَلْیُبَلِّغِ‏ الْحَاضِرُ الْغَائِبَ وَ الْوَالِدُ الْوَلَدَ إِلَى یَوْمِ الْقِیَامَه[۲]

رسول خدا (صلی الله علیه و آله)‏ بعد از ابلاغ ولایت امیر المومنین (علیه السلام) فرمود: باید که حاضران ولایت و امامت على علیه السّلام و اولاد او را بغایبان رسانند و پدران به پسران و ایشان بفرزندان خود اعلام نمایند و بطنا بعد بطن ولایت و امامت على علیه السّلام را به اولاد خود تا روز قیامت بیکدیگر برسانند

ج: عِدَّهٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسى‏، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ، عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ: عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ: «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ خَطَبَ النَّاسَ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ، فَقَالَ: نَضَّرَ اللَّهُ عَبْداً سَمِعَ مَقَالَتِی، فَوَعَاهَا و حَفِظَهَا و بَلَّغَهَا مَنْ لَمْ یَسْمَعْهَا[۳]

رسول خدا (ص) در مسجد خیف براى مسلمانان سخنرانى کردند و فرمودند: خُرّم و شاداب کند خدا بنده‏اى را که گفتار مرا بشنود و آن را در دل جاى دهد و نگهدارد و به کسى که نشنیده برساند.

د: حَدَّثَنَا أَبِی رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ دَاوُدَ الْیَعْقُوبِیِّ عَنْ عِیسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اللَّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفَائِی اللَّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفَائِی اللَّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفَائِی قِیلَ لَهُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ خُلَفَاؤُکَ قَالَ الَّذِینَ یَأْتُونَ مِنْ بَعْدِی یَرْوُونَ حَدِیثِی وَ سُنَّتِی.[۴]

علىّ بن ابى طالب‏ علیه السّلام روایت می کند: پیغمبر خدا صلى اللَّه علیه و آله تا سه مرتبه فرمود: «پروردگارا جانشینان مرا مشمول رحمتت فرما» به آن حضرت عرض شد: جانشینان تو چه کسانى‏اند؟ فرمود: آنان که بعد از من مى‏آیند و حدیث و سنّت مرا روایت مى‏نمایند.

روایات پیامبر در رابطه با سفارش بر کتابت روایت:

الف: حَمَّادُ بْنُ سَلَمَهَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَکْتُبُ کُلَّ مَا أَسْمَعُ مِنْکَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فِی الرِّضَا وَ الْغَضَبِ قَالَ نَعَمْ فَإِنِّی لَا أَقُولُ فِی ذَلِکَ کُلِّهِ إِلَّا الْحَقَّ.[۵]

یکی از مسلمانان خدمت پیامبر اکرم رسید و عرض کرد: یا رسول الله هرچه از شما می شنوم بنویسم؟

پیامبر اکرم فرمود: آری.

عرض کرد: هم در حال آرامش و هم در حال غضب را بنویسم.

پیامبر فرمودند: بله زیرا من در حال غضب و رضا غیر از حق نمی گویم.

ب: قال رسول الله (صلی الله علیه و آله)‏ : قیّدوا العلم‏ بالکتابه[۶]

پیامبر اکرم فرمود: علم را نوشتن محار کرده محافظت کنید.

برای اطلاع بیشتر از روایات، در این زمینه مراجعه کنند به کتاب مکاتیب الرسول صلى الله علیه و آله و سلم، ج‏۱، ص: ۳۵۹ الموقف الأول: فی بیان الأدله الداله على أفضلیه کتابه الحدیث بل وجوبها

با توجه به اهتمام رسول خدا به کتابت حدیث و بر طرف شدن موانعی که مسلمانان در مکه برای کتابت حدیث داشتند، مکتوبات ارزشمند زیادی که حاوی اقوال، افعال و تاریخ زندگی پیامبر بود جمع آوری شد که این نوشته ها می توانست برای آیندگان چراغ راه و وسیله ای برای فرار و برون رفت از پرتگاه ها و لغزش گاه ها باشد.


[۱] ثواب الأعمال ، ص: ۱۳۴ و بحار الأنوار (ج ۲ ص ۱۴۵) و صحیح البخاری (ج ۱ ص ۳۰) و سنن الترمذی (ج ۵ ص ۳۴) و مسند احمد (ج ۲ ص ۲۰۷) و سنن الدارمی (ج ۱ ص ۱۲۵) و سنن أبی داود (ج ۳ ص ۳۱۸) .

[۲] الإحتجاج، ج‏۱، ص: ۶۲

[۳] الکافی (ط – الإسلامیه)، ج‏۱، ص: ۴۰۳

[۴] معانی الأخبار، ، ص: ۳۷۵

[۵] عن مسند أحمد ۲۰۷: ۲

[۶] صحیح البخاری (ج ۱ ص ۳۰) و سنن الترمذی (ج ۵ ص ۳۴) و مسند احمد (ج ۲ ص ۲۰۷) و سنن الدارمی (ج ۱ ص ۱۲۵) و سنن أبی داود (ج ۳ ص ۳۱۸) و بحار الأنوار (ج ۲ ص ۱۴۵).

آخرین مطالب:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.